Czy wiesz, że… – wszystko, co musisz wiedzieć o strefach EX i normach ATEX
1. Co to jest atmosfera wybuchowa i strefy EX
Atmosfera wybuchowa to mieszanina powietrza z gazem, parą, mgłą lub pyłem łatwopalnym, która – po zainicjowaniu zapłonu – rozprzestrzenia się w całej objętości. Do powstania takiego zagrożenia wystarczy bardzo małe stężenie, np. około 2% metanu w powietrzu.
Strefy zagrożone wybuchem wyznacza się w oparciu o:
prawdopodobieństwo wystąpienia atmosfery wybuchowej,
czas trwania jej obecności,
częstotliwość oraz warunki normalnej pracy.
Dla gazów, par i mgieł wyróżnia się strefy 0, 1, 2, a dla pyłów – 20, 21, 22.
2. Normy i dyrektywy: ATEX, IECEx i wymagania techniczne
Dyrektywy ATEX
ATEX 2014/34/UE – określa wymagania dla urządzeń i systemów ochronnych stosowanych w strefach zagrożonych wybuchem. Sprzęt musi posiadać oznaczenie CE, spełniać normy i przejść ocenę zgodności.
ATEX 1999/92/WE – dotyczy użytkowników. Nakłada na pracodawców obowiązek oceny ryzyka, wyznaczenia stref EX i ochrony pracowników.
Normy techniczne
EN / IEC 60079 – zbiór norm dotyczących urządzeń elektrycznych w strefach EX (m.in. ochrona przeciwwybuchowa, obudowy, klasy temperaturowe).
ISO / EN 80079-36 i 80079-37 – dotyczą sprzętu nieelektrycznego i oceny potencjalnych źródeł zapłonu.
Oznakowanie i ochrona sprzętu
Sprzęt EX posiada oznaczenia wskazujące m.in.:
grupę (G – gazy/pary, D – pyły),
kategorię (np. Cat. 1, 2, 3 – odpowiadające poziomowi zagrożenia),
poziom ochrony (EPL),
klasę temperaturową (T1–T6),
typ ochrony (np. obudowa „d”, ochrona zwiększona „e”, kontrola zapłonu „b”).
3. Praktyczne przykłady stref EX
| Strefa | Charakterystyka | Przykłady zastosowań |
|---|---|---|
| Strefa 0 (G) | atmosfera wybuchowa obecna stale lub przez długi czas | wnętrza zbiorników z gazem, instalacje technologiczne |
| Strefa 1 (G) | zagrożenie może występować w normalnej pracy | komory mieszania, zawory, punkty dozowania |
| Strefa 2 (G) | atmosfera występuje rzadko i krótkotrwale | okolice wentylacji, miejsca serwisowe |
| Strefa 20 (D) | pył wybuchowy stale obecny | silosy, młyny, zakłady produkcji sypkiej |
| Strefa 21 (D) | pył okresowo unoszący się w powietrzu | magazyny proszków, przenośniki, stanowiska czyszczenia |
| Strefa 22 (D) | pył pojawia się rzadko i krótkotrwale | kontenery, stacje filtracyjne, obszary wokół urządzeń czyszczących |
4. Dlaczego przestrzeganie norm EX i ATEX jest kluczowe?
Bezpieczeństwo pracowników – nawet pojedyncza iskra może wywołać eksplozję.
Zgodność z prawem – przepisy UE i krajowe nakładają obowiązek stosowania ATEX.
Odpowiedzialność i wizerunek – certyfikowany sprzęt i dokumentacja budują zaufanie klientów.
Ograniczenie strat finansowych – unikanie pożarów, przestojów i kosztownych awarii.
5. Co zrobić, aby zapewnić bezpieczeństwo?
Wyznaczyć strefy EX – ocenić zagrożenia dla gazów i pyłów.
Dobierać odpowiedni sprzęt – zgodny z kategorią strefy, typem ochrony i klasą temperatury.
Regularnie serwisować urządzenia – przeglądy i inspekcje techniczne.
Szkolenia pracowników – praktyczna wiedza o pracy w strefach EX.
Prowadzić dokumentację techniczną – certyfikaty, oceny ryzyka, pliki techniczne.
6. Podsumowanie
Zrozumienie zasad wyznaczania stref EX, stosowanie dyrektyw ATEX oraz dobór właściwych urządzeń zgodnych z normami to fundament bezpieczeństwa w przemyśle. Każde przedsiębiorstwo pracujące z gazami, parami czy pyłami wybuchowymi powinno mieć jasno określone strefy, odpowiednie procedury i certyfikowany sprzęt.
Skontaktuj się z nami
Nie wiesz, jakie urządzenia i narzędzia EX wybrać? Chcesz sprawdzić, czy Twoje rozwiązania są zgodne z normami?